Infoblad ananas

De plant
Net als de meeste andere Bromelia-achtigen bestaat de ananasplant (Ananas comosus) uit een rozet van lange stevige bladeren. Deze hebben een stekelige rand. Op deze manier beschermt de plant zijn kwetsbare eindknop, die in het centrum van de rozet ligt. Uit deze eindknop groeien steeds nieuwe bladeren en een zeer kort stukje stengel. Op een bepaald ogenblik zal deze eindknop geen nieuwe bladeren vormen maar een bloeiwijze. Uit het centrum van de rozet rijst dan een lange stengel omhoog waarop tientallen kleine bloemetjes ingeplant zijn, elk in de oksel van een schutblaadje. Uit al deze bloemen zal later één samengestelde vrucht ontstaan, de ananas. De ananasplant zoals wij hem kennen vormt vruchten zonder dat een bevruchting moet optreden. Onze ananas bevat bijgevolg geen zaadjes. Andere, wilde, ananassoorten zoals A. ananassoides en A. bracteatus vormen vruchten met zaden. De bloemen van deze planten worden bestoven door kolibries. Na een tijdje zal de eindknop, die nu aan het uiteinde van de bloeisteel ligt opnieuw bladeren vormen. Dit zijn de blaadjes die we aan de bovenkant van de ananas aantreffen. Na de bloei zal de ananasplant, net als de andere Bromelia's zijscheuten ontwikkelen in de oksels van de onderste bladeren. De zijscheuten worden van de moederplant afgenomen en groeien uit tot nieuwe ananasplanten.

De vrucht en haar gebruik
De ananas ontstaat dus niet, zoals gewone vruchten, uit één enkele bloem, maar uit verschillende bloemen met hun schutblaadjes. Uit elk bloempje ontstaat één vruchtje. De "schubben" van de ananas zijn allemaal aparte vruchtjes. Alle vruchtjes vergroeien samen met de bloeisteel tot een samengestelde vrucht. Wanneer we een ananas opsnijden is dit duidelijk te merken. Het centrale, vezelige deel is de bloeisteel, deze is minder smakelijk en wordt dan ook verwijderd. Ananas wordt vers en ingeblikt aangeboden. De vruchten die wij aangeboden krijgen zijn afgerijpt tijdens het transport. Hun smaak en kwaliteit ligt dan ook lager dan die van vruchten die op de plant zelf afgerijpt zijn. Verse ananas bevat een produkt, bromelaïne, dat inwerkt op dierlijke eiwitten. Vlees dat gemarineerd wordt in verse ananassap zal hierdoor zachter worden. De ananas bevat verder veel suikers, citroenzuur en vitamine A en B1. Uit de bladeren van de ananasplant worden ook lange, zijdeachtige vezels gewonnen, die in Taiwan en de Filipijnen verwerkt worden tot een fijnmazige stof, piña.

Geschiedenis
De ananasplant is afkomstig uit Zuid-Amerika en werd daar reeds langs voor de komst van Colombus geteeld. De naam ananas is afkomstig van de Indiaanse naam "nana meant" wat zoveel als, kostelijke vrucht betekent. Tijdens Colombus' tweede reis naar Zuid-Amerika (1493-1496) beschrijft één van zijn bemanningsleden in een brief de ananas als volgt: "... er waren planten die op artisjokken leken, maar dan vier keer zo groot en waarop vruchten kwamen, als denappels, maar twee keer zo groot. Deze vruchten smaken zeer lekker en laten zich, als een raap, snijden met een mes..." Oorspronkelijk werd de ananas geweekt in speciale verwarmde kassen. Momenteel worden ze overal in de tropen verbouwd op grote plantages.

Zelf kweken
Men kan zelf een ananasplant proberen op te kweken uit een vrucht. Snij het bovenste deel, met de bladeren, van de vrucht af, verwijder de restjes vruchtvlees en plant het geheel in een goed doorlatend mengsel van zand en potgrond, na verloop van tijd kunnen er wortels gevormd worden. De plant heeft veel behoefte aan warmte en licht en een hekel aan tocht. Veel vruchten moet u er in de huiskamer niet aan verwachten. Een volwassen ananasplant kan een diameter van ruim één meter hebben, voorzie dus ruim plaats. Vele andere Bromelia's zijn populaire kamerplanten en stellen min of meer dezelfde eisen: geen tocht, een goed-doorlatend, enigzins zuur grondmengsel, veel licht en ruim water. Sommige Bromelia's hebben graag water in hun bladkokers.

Literatuur
Jenuwein, H. (1988) Avocado, Banana, Coffee. How to grow useful exotic plants for fun. British Museum Natural History
Pijpers, D., Constant, J.G. & Jansen, K. (1985) Fruit uit alle windstreken. Het Spectrum.
Purseglove, J.W. (1972) Tropical crops : Monocotyledons.

Voor vragen over een bezoek aan de Plantentuin, contacteer Patrick Bockstael (Tel.: + 32 2 260 09 70).

Nationale Plantentuin van België
Domein van Bouchout
B-1860 Meise