Plantentuin Meise



Citrus

  • Wijnruitfamilie (Rutaceae)
  • Herkomst : Zuid-China en Zuidoost-Azië
  • Waar te zien in de Plantentuin : In de Lentekas en als oranjerieplant, 's zomers op verschillende plekken in het domein.

Citrusplantage in Frans Guiana

De plant
Het geslacht Citrus is reeds duizenden jaren in cultuur. De teelt ervan wordt reeds vermeld in Chinese kronieken van 2200 jaar voor onze jaartelling. Als gevolg van deze eeuwenlange cultivatie zijn er vandaag dan ook duizenden rassen cultivars. Enkele van de belangrijkste soorten zijn

Citrus sinensis sinaasappel

Citrus reticulata mandarijn

Citrus limon citroen

Citrus aurantifolia limoen

Citrus maxima pompelmoes

Citrusbomen zijn immergroene, kleine, bomen. Naargelang de soort worden ze 3 tot 15 meter hoog. Het hout is zeer hard. In de oksels van de gevleugelde bladstelen kunnen twee stompe of scherpe doornen staan. In alle organen van de plant komen zeer veel klierholtes voor. Bij aanraking van de plant komen hieruit geurige oliën vrij. De zeer lekker ruikende bloemen staan alleen of in kleine groepjes. Ze zijn wit en meestal vijftallig. Uit het centrale vruchtbeginsel ontstaat later de vrucht.

De vrucht
De vrucht van de citrusbomen is een hesperidium, zo genoemd naar mythologische dochters van Atlas, de Hesperiden. Deze hadden een tuin waar gouden appels groeiden. De goud-gele kleur van onze sinaasappels is echter een resultaat van de koele omstandigheden waarin de vruchten getransporteerd worden. Sinaasappels die aan de boom rijpen zijn en blijven groen. De vrucht bestaat uit een aantal lagen. De buitenste schil bevat zeer veel olieklieren waarin ontvlambare etherische oliën opgeslagen zitten. De middelste vruchtlaag is wit en vezelig. De binnenste vruchtlaag is het eetbare gedeelte. Hier worden sapzakjes gevormd die veel suikers, organische zuren en vitamine C bevatten. Ingebed tussen deze sapzakjes liggen verschillende zaden. Sommige van de huidige variëteiten zijn zaadloos. De vruchten ontwikkelen zich zonder dat er een bevruchting aan te pas komt, ze zijn parthenocarp.

Gebruik
De vruchten worden allemaal rauw gegeten. Door hun hoog gehalte aan vitamine C zijn ze zeer goed voor de gezondheid. Verschillende variëteiten worden geteeld vanwege hun hoger sap-gehalte, deze worden verwerkt tot sinaas-appelsap. De resten worden gebruikt als veevoeder. De schil van sommige rassen wordt gekonfijt en gebruikt als snoepgoed. Uit de schil wordt ook pectine gewonnen, wat gebruikt wordt bij de aanmaak van confituren. Uit alle onderdelen van de plant kun-nen etherische oliën gewonnen worden. Vooral Citrus aurantium wordt om deze geurstoffen geteeld. De oliën worden geëxtraheerd uit de schil van de vruchten, en uit de bloemen en de bladeren. Uit een ondersoort C. aurantium subsp. bergamia wint men bergamot olie. De groene vruchten van C. limon produceren citroenolie. Beide oliën worden gebruikt bij de aanmaak van eau de Cologne".

Teelt en geschiedenis
Strikt gesproken zij de citrusbomen, geen tropische planten. Tegenwoordig worden ze in alle tropische en sub-tropische gebieden geteeld. Rondom de planeet strekt zich als het ware een citrusgordel" uit. Tussen 40° noorder-breedte en 40° zuiderbreedte wordt overal citrusfruit verbouwd. De totale produktie aan citrusfruit bedroeg in 1992 77 miljoen ton, de meest geteelde fruitsoort ter wereld ! Vóór de opkomst van snelle transport technieken werden sinaasappels en citroenen, door de meer begoede families, in Europa zelf geteeld. De gebeurde in speciaal daarvoor gebouwde oranjerieën. In deze verwarmde ruimtes konden de planten overwinteren, in de zomer werden ze dan op beschutte plaatsen buiten geplaatst. De vroegere zeelieden plantten overal waar ze aanlegden sinaasappelbomen. De vruchten zijn namelijk lang houdbaar en de vitamine C is een probaat middel tegen scheurbuik. Citrusbomen nemen met zeer veel bodems genoegen, op voorwaarde dat er voldoende drainage en voedsel is. Men kan de pitjes die in een sinaasappel zitten vrij makkelijk tot ontkieming brengen. De plantjes die hieruit opgroeien zullen pas na 6 jaar bloeien. Aangezien de vruchten, en dus de zaden, het resultaat zijn van een kruisbestuiving heeft men slechts het gissen naar de kwaliteit van de geproduceerde vruchten. Zekerder van de vruchtenkwaliteit is men wanneer er vertrokken wordt van stekken van een geteelde variëteit. De planten moeten rijkelijk bemest worden en kunnen in de zomer, op een beschutte plaats, buiten staan. In de winter kunnen de planten op een lichte plaats met weinig water en geen voedsel overwinteren.

Andere familieleden
De kumquat, Fortunella margarita, is een familielid van de citrusvruchten. Deze kleine struikjes produceren zure vruchtjes. Deze worden integraal, met schil, gegeten en smaken fris met een licht bittere nasmaak. Wijnruit, Ruta graveolens, wordt algemeen gekweekt als sierplant. De bladeren bevatten etherische oliën waaraan sommige mensen allergisch zijn. Huidcontact kan hier tot blijvende letsels leiden. De plant wordt in de homeopathie gebruikt. Skimmia tenslotte, is de laatste tijd een erg populaire tuinplant geworden.

Literatuur
Jenuwein, H. (1988) Avocado, Banana, Coffee. How to grow useful exotic plants for fun. British Museum Natural History
Launert E. (1982) Elseviers Gids van eetbare en geneeskrachtige planten. Elsevier
Pijpers, D., Constant, J.G. & Jansen, K. (1985) Fruit uit alle windstreken. Het Spectrum
Purseglove, J.W. (1968) Tropical crops : Dicotyledons, Volume 2. Longman
Simpson, B.B. & Conner-Ogorzally, M. (1986) Economic botany. Plants in our world. Mc- Graw-Hill
Verheij, E.W.M. & Coronel, R.E. (eds) (1991) Plant resources of South-East Asia vol. 2 Edible fruits and nuts. Pudoc Wageningen

Voor vragen over een bezoek aan de Plantentuin, contacteer Patrick Bockstael (Tel.: + 32 2 260 09 70).

Plantentuin Meise
Domein van Bouchout
B-1860 Meise