Plantentuin Meise



Papaja
(Carica papaya)

  • Caricaceae
  • Herkomst : Centraal-Amerika (Mexico)
  • Waar te zien in de Plantentuin : Kas met de tropische economische planten "Mabundu"

Carica papaya

De vrucht
Papaja's zijn vrij variabele vruchten. Ze kunnen groen of geel zijn en variëren in grootte tussen 7 en 30 cm. Deze vruchten kunnen langwerpig, peervormig of rond zijn. De schil is zeer dun en het zoete vruchtvlees is, bij rijpe exemplaren, gelig tot oranje. Binnenin de vrucht bevinden zich een massa zwarte zaadjes, omgeven door een gelatineuze laag. Papaja's zijn grote vruchten, een vrucht van meer dan 5 kilogram is geen uitzondering. Eenmaal geplukt rijpen de vruchten niet meer verder, dit is één van de grote problemen bij de papajateelt. Verder zijn de vruchten zeer gevoelig aan transport. Op onze markten komen vooral de kleine, stevigere vruchten van de Solo" rassen terecht. De grote vruchten duiken slechts sporadisch op.

De plant
De papajaboom is een zeer snel groeiende, onvertakte boom. Het hout is zeer zacht. Boven op de holle stam staan een aantal grote, ingesneden bladeren. De bladstelen zijn zeer lang (tot 1m) en hol. Op de stam zijn overal grote bladlittekens te zien. De plant bevat een wit melksap (latex) in alle onderdelen. De papajaboom is tweehuizig : er zijn mannelijke bomen, waar nooit vruchten aan komen, en vrouwelijke planten die, na bevruchting, vrucht zetten. Tegenwoordig worden er echter ook rassen met twee-slachtige bloemen geteeld. Hier is een kruisbevruchting niet meer noodzakelijk. De gelig-groene bloemen ontwikkelen zich rechtstreeks op de stam. De man-nelijke bloemen komen steeds in grote schermen voor, de vrouwelijke bloemen staan solitair of in kleine groepjes. Papajabomen worden uit zaad op-gekweekt en zijn vrij kortlevend. Ze worden ongeveer 25 jaar oud. De produktiviteit van de planten loopt echter na 3 jaar reeds terug. De planten vormen reeds vruchten op een leeftijd van 10 maanden.

Andere produkten
Naast de rijpe vruchten worden de groene vruchten ook gebruikt. Men maakt ondiepe inkepingen in deze vruchten. Hieruit sijpelt dan de witte latex die, bij contact aan de buitenlucht stolt. De latex wordt gebruikt bij de produktie van kauwgom. Uit de latex wint men een aantal enzymen : papaïne en chymo-papaïne. Papaïne wordt gebruikt bij de leerlooierij, om het leder soepel te maken. Tevens wordt papaïne gebruikt om taaie stukken vlees malser te maken. Het enzym zal de dierlijke proteïnen gedeeltelijk afbreken, hierdoor worden stukken vlees die gemarineerd worden in papajasap veel malser. In Mexico pakt met vlees in met papaja bladeren en bakt het zo, wat hetzelfde resultaat oplevert. De jonge bladeren zelf worden als groente gegeten. Het andere enzym, chymopapaïne wordt gebruikt als reinigingsmiddel voor contactlenzen.

Herkomst
De naam papaja is afgeleid van de Indiaanse naam papayana wat zoveel als hameren betekent. Dit verwijst naar de malsmakende invloed die de latex van de plant op vlees heeft. Er zijn geen wilde vormen van de papaja gekend, maar het genus Carica komt voor in Mexico. Hier groeit ook de nauw verwante soort Carica peltata. Vanaf de zestiende eeuw hebben de Spanjaarden de plant verspreid over alle tropische gebieden.

De teelt
De papaja is een echte warmte-aanbidder, lagere temperaturen vertragen zijn groei en zelfs een klein beetje vorst is fataal voor de plant. De plant verkiest voedselrijke, goed doorlatende en enigszins zure bodems. Hij is zeer gevoelig aan stagnerend bodem-water, wat onmiddellijk tot wortelrot leidt. Vanuit vers zaad kan men proberen om de plant op te kweken. De zaden dienen bedekt te worden met wat aarde Op een lichte plaats en bij een temperatuur van ongeveer 25°C kan de kieming na 3 tot 4 weken optreden. Verpot na één maand de plant voorzichtig en hou op een lichte warme plaats. In de winter mag de temperatuur niet onder 18°C komen.

Literatuur
Jenuwein, H. (1988) Avocado, Banana, Coffee. How to grow useful exotic plants for fun. British Museum Natural History
Pijpers, D., Constant, J.G. & Jansen K. (1985) Fruit uit alle windstreken. Het Spectrum
Plotkin, M.J. (1995) In de leer bij de sjamanen. Elmar
Purseglove, J.W. (1968) Tropical crops : Dicotyledons, Volume 1. Longman
Verheij, E.W.M. & Coronel, R.E. (eds) (1991) Plant resources of South-East Asia vol. 2 Edible fruits and nuts Pudoc Wageningen
Walleyn, R. (ed) (1993) Mexico. Planten voor het volk. Nationale Plantentuin. *.

* te koop in de Tuinwinkel of te bestellen via onze website

.

Voor vragen over een bezoek aan de Plantentuin, contacteer Patrick Bockstael (Tel.: + 32 2 260 09 70).

Plantentuin Meise
Domein van Bouchout
B-1860 Meise