Plantentuin Meise



Thee
(Camellia sinensis)

  • Theefamilie (Theaceae)
  • Herkomst : Indië of Zuid-China
  • Waar te zien in de Plantentuin : in de Lentekas; andere camelia's zowel in de Lentekas als in de openluchtverzamelingen

Camellia sinensis

De theestruik
De theestruik (Camellia sinensis) is een bladhoudende struik of kleine boom met stevige, puntige en glanzende bladeren. De plant kan tot 17 meter hoog worden en gedijt goed in een warm, vochtig klimaat, met ten minste 600 mm neerslag per jaar. In koelere klimaten groeit de plant traag. De kleine, omlaag gebogen bloemen tonen duidelijke de verwantschap met de Japanse siercamelia (Camellia japonica). In totaal zijn er ongeveer 200 soorten camelia. Hun bloemen hebben allemaal een gelijkaardige structuur. Na bestuiving en bevruchting ontstaan bolvormige vruchten. De theestruik is reeds zeer lang in cultuur en zijn natuurlijke verspreidingsgebied is moeilijk te achterhalen. Waarschijnlijk groeide de struik oorspronkelijk alleen in de immergroene bossen van Zuid-China of Noord-Indië.

Teelt en pluk
Thee wordt bereid met de blaadjes van de theestruik. Om kwaliteitsthee te bekomen, plukt men alleen de eindknop en de twee volgende, jonge blaadjes. Thee wordt verbouwd in grote plantages op een hoogte van 100 tot 2000 meter boven de zeespiegel. In laag gelegen warme gebieden groeit de plant zo snel dat er het hele jaar door geplukt kan worden, soms zelfs wekelijks. Om het plukken te vergemakkelijken worden de struiken horizontaal ingesnoeid op 80 cm boven de grond (tafelsnoei). Hierdoor vertakt de plant sterk en ontstaan er massa's twijgen met knoppen en jonge blaadjes. De varieteit, de hoogte boven de zeespiegel, de bodemgesteldheid en het klimaat zijn alle van invloed op de kenmerken van de theeblaadjes. Door in verschillende streken thee te verbouwen, bekomt men thee met verschillende karakteristieken net zoals bij wijn. De grootste producenten van thee zijn China, India en Japan. Verder wordt in Kenia zwarte thee met een sterk parfum geproduceerd en in de Kaukasus teelt men erg zoete zwarte thee.

Geschiedenis
Thee zou de oudste bereide drank ter wereld zijn. De naam komt van de plaatselijke chinese benamingen : Ch'a bij Kanton en t'e in de streek van Tonkin. In alle talen hoort men echo's van deze oorspronkelijke namen. De herkomst van de thee is verloren gegaan in de tijd en er bestaan talrijke legenden rond. De bekendste is deze van Shen Nung, de Chinese keizer die regeerde rond 3000 voor Christus. Deze mythische keizer ontwikkelde de botanica en de geneeskunde. Hij ijverde voor de verspreiding van warm water als drank. Op een dag gaf hij zijn arbeiders de opdracht water aan de kook te brengen. In het water vielen toevallig theeblaadjes. De drank die zo ontstond viel erg in de smaak en zo ontstond thee. De drank bleef typisch Chinees tot het jaar 800 van onze tijdrekening, toen hij in Japan werd ingevoerd; hier werd de drank opgenomen in de hoogste maatschappelijke rangen. De Japanse theeceremonie ontwikkelde zich tot een aparte kunstvorm. Bij ons, in het Westen, werd thee rond 1610 ingevoerd door Hollandse handelaars. Lange tijd bleef het een luxeproduct dat alleen was weggelegd voor de begoede klassen. Bovendien werden er buitensporig hoge belastingen op geheven. In de Britse kolonies in Amerika leidde dit tot verzet. Tijdens de welbekende "Boston Tea Party" gooiden kolonisten bootladingen thee in zee; dit was het begin van de Amerikaanse onafhankelijkheidsstrijd. Rond 1850 legden de Britten theeplantages aan in Indië en al snel geraakte het product meer verspreid waardoor de prijs daalde.

Verschillende types thee
Naargelang de verwerkingsmethode leveren de vers geplukte blaadjes drie verschillende basisproducten op. Voor witte en groene thee worden de bladeren onmiddellijk na de pluk gedroogd, vervolgens heel snel opgewarmd en opgerold tot kleine grijze bolletjes. Hierdoor behouden ze hun typische kleur en parfum. Oolong thee of "zwarte draak" thee komt hoofdzakelijk uit de kustgebieden van Zuid-China en uit Taiwan. Men laat de bladeren enkele uren lang verwelken, dan worden ze machinaal geperst en gerold. De gekneusde bladeren laat men enige tijd gisten en vervolgens worden ze gedroogd in droogovens. De blaadjes krijgen een koperkleur en geven een kastanjeachtig parfum vrij. Zwarte thee, tenslotte, wordt vooral in India en China geproduceerd. Men laat de geplukte bladeren verwelken en soepel worden. Dan worden ze opgerold en gekneusd zodat alle stoffen in de blaadjes vrijkomen. Nadat de blaadjes op grootte gesorteerd werden, worden ze langdurig gefermenteerd. De duur van dit proces bepaalt in grote mate de kleur en de smaak van de uiteindelijke thee. Tijdens deze fase kan men andere extracten toevoegen, zoals jasmijnbloemen of sinaasappelschillen. Na het gisten volgt het drogen. Soms wordt aan de droge bladeren gekaramelliseerde suiker toegevoegd wat extra kleur en aroma geeft.

's Lands wijs, 's lands eer: thee drinken bij de buren
Ieder volk heeft zijn manier van theedrinken. Chinezen drinken vaak zwarte thee soms geparfumeerd met jasmijn, roos, chrysant, orchidee, litchi en verschillende vruchten. Tibetanen voegen er doorgaans ranzige jakboter aan toe. Marokkanen parfumeren de groene thee met munt, ijzerkruid, geranium, basilicum of salie. Aan de sterke zwarte thee worden kaneel, kardamom, anijszaadjes en fijngestampte hazelnoten toegevoegd. De meest exotische thee is Kasjmirthee die gearomatiseerd wordt met groene gehakte kardamom, kaneel, fijngestampte amandelen en denappelzaad. Russen voegen vaak confituur en suiker toe aan hun thee. Europeanen voegen er melk en citroen aan toe. Alhoewel de kleine immergroene theestruik oorspronkelijk alleen in China groeide is de thee momenteel in honderden landen en in talrijke culturen ingeburgerd. Thee maakt deel uit van het dagelijks leven van miljoenen mensen. Na water is thee de meest gedronken drank van de ganse planeet.

Literatuur
Hobhouse, H. (1985) Seeds of change, Five plants that transformed mankind.

Voor vragen over een bezoek aan de Plantentuin, contacteer Patrick Bockstael (Tel.: + 32 2 260 09 70).

Plantentuin Meise
Domein van Bouchout
B-1860 Meise