Happy Birthday Mister Flower Power!

23/05/2007

Plantentuin viert 300ste verjaardag van Carolus Linnaeus, de vader van de Plantkunde

Le Jardin botanique national fête l’Année Linné, à l’occasion des 300 ans de la naissance du père de la botanique...

 

 

Plantentuin viert 300ste geboortejaar van Linnaeus, de vader van de plantkunde.

Op 23 mei 1707 werd Carolus Linnaeus (Carl von Linné) geboren in het Zweedse Råshult.  De wetenschappelijke wereld viert daarom het Linnaeusjaar ter ere van deze geleerde. Bij leven veroorzaakte hij heel wat commotie door zijn nieuwe inzichten in de plantkunde en het seksleven van planten.  Hij gaf de aanzet tot het classificeren van de natuur, maar zijn grootste nalatenschap is de moderne wetenschappelijke naamgeving van planten.  Linnaeus is springlevend; elke plant die nieuw ontdekt wordt, krijgt nog steeds een naam volgens de regels die hij ons naliet!

 

Abracadabra

Momenteel kennen we al meer dan 250 000 wilde plantensoorten. Maar elk jaar worden wereldwijd nog om en bij de 3000 nieuwe soorten ontdekt en die moeten een wetenschappelijke naam krijgen.  Die ‘Latijnse’ naam wordt niet zomaar willekeurig gegeven maar is aan strikte regels onderworpen.  Sinds 1 mei 1753 hanteren alle plantkundigen over de hele wereld dezelfde regels.  Dat is de dag dat het belangrijkste werk van Linnaeus verscheen: zijn ‘Species Plantarum’. Elke plant hierin kreeg een wetenschappelijke naam die bestaat uit twee delen: een genusnaam gevolgd door het soortepitheton vb. voor de grote en de kleine maagdenpalm is dat respectievelijk Vinca major en Vinca minor.  Ook in de Nationale Plantentuin van België krijgen jaarlijks meerdere plantensoorten een naam.  Meestal gaat het om planten die ontdekt werden op afgelegen plekjes op aarde zoals de Madagaskische Mantalania longipedunculata met een naam die wat wegheeft van een toverformule en die je zou kunnen vertalen als de langstelige mantalania. 

 

Revolutie in het Plantenrijk

Linnaeus heeft naast boeken vol plantennamen nog heel wat meer nagelaten. In één van zijn andere belangrijke werken ‘Systema Naturae’ (gepubliceerd in 1735 en reeds volledig naar het Nederlands vertaald in 1773) deelt Linnaeus de natuur in in 3 grote groepen: planten, dieren en mineralen. Elke groep deelt hij verder in tot steeds kleinere groepen zoals ordes, klassen, geslachten en soorten.  Het Plantenrijk classificeerde hij aan de hand van de voortplantingsstructuren.  Hij maakte 24 klassen, o.a. gebaseerd op het aantal meeldraden.  Erg opzienbarend voor die tijd, omdat hieruit bleek dat planten ook aan seksuele voortplanting doen.  Hoewel de classificatie van het Plantenrijk momenteel door meer gesofisticeerde onderzoeksmethodes als elektronenmicroscopie en DNA-analyses helemaal dooreen geschud werd, blijven ook vandaag nog plantengroepen die door Linnaeus in het leven geroepen werden zoals vlinderbloemigen of lelieachtigen, als afgebakende groep herkenbaar.  Linnaeus was ook een inspiratiebron voor één van die andere grote geleerden uit de natuurwetenschappen: Charles Darwin. Met name het feit dat Linnaeus de mens ‘Homo sapiens’ indeelde bij de zoogdieren onder de groep van de apen en ook het idee van ‘vechten om te overleven’ uit Linnaeus’ ‘Politia Naturae’ lagen aan de basis van Darwin’s belangrijkste theorieën.

Toch geloofde Linnaeus in het creationisme; in één van zijn onbescheiden uitspraken zei hij zelf: “God schiep de dingen en Linnaeus ordende ze”.

Wie was Linnaeus?

Carolus Linnaeus (Carl von Linné)werd op 23 mei 1707 geboren in het Zweedse Råshult. Als kleine jongen was Linnaeus een heuse spijbelaar.  Zijn vader, die dominee was, had hem graag in zijn voetsporen zien treden, maar de kleine jongen was enkel geboeid door de natuur. Hij studeerde voor arts aan de universiteit van Uppsala en genoot er al op jonge leeftijd heel wat faam.   

De Zweedse Academie voor Wetenschappen zorgde voor de financiële middelen om de jonge wetenschapper van 25 jaar op expeditie naar Lapland te sturen om daar de natuurlijke rijkdommen van het land te onderzoeken.  De jaren die daarop volgden, trok hij door de rest van het land, geen uithoek was hem te ver.  Hij beschreef in zijn reisverslagen de Zweedse natuur tot in de details en wordt bestempeld als de eerste ecoloog ter wereld.  Tijdens zijn trektocht door zijn geboorteland leerde hij zijn echgenote kennen, de naar verluidt mooie Sara Elisabeth Moræa, waarmee hij later 7 kinderen kreeg. Twee ervan stierven op jonge leeftijd. 

Linnaeus was een krak in alles wat hij ondernam.  Hij behaalde in Harderwijk een doctoraat door zijn bevindingen over malaria, had een succesvolle praktijk als arts in Stockholm, werd in Zweden op handen gedragen door zijn studenten als humoristisch en charismatisch hoogleraar geneeskunde. Zijn humor blijkt ook uit het feit dat hij voor de gewone pad de naam ‘Bufo bufo’ verzon, zijn manier om zijn Franse collega en leeftijdgenoot De Buffon te ‘eren’. 

In 1735 ging hij in Nederland in dienst als privéarts bij de steenrijke directeur van de Oostindische Compagnie, George Clifford.  Deze man had te Haarlem een gigantische collectie dieren, zeldzame tropische planten, boeken en herbariumspecimens.  Linneaus kweekte er als eerste Europeaan bananen!  De 18e eeuw was de eeuw van de nieuwsgierigheid, de eeuw van de verzamelwoede en rariteitenkabinetten kregen meer wetenschappelijke aandacht.  Linnaeus bracht in 1737 dan ook het werk ‘Hortus Cliffortianus’ uit, waarin hij de collectie van Clifford beschreef en probeerde te ordenen. 

Linnaeus stierf op 10 januari 1778 en heeft de wetenschap 70 boeken en tal van stellingen en documenten nagelaten.  In de periode na zijn dood was de ‘Linnaeaanse plantkunde’ erg populair in Europa.  Zo ook bij ons waar Natalis-Joseph de Necker een flora opstelde volgens de classificatie van Linnaeus.  Van der Stegen de Putte en Rozin waren aanhangers van Linnaeus en richtten in 1795 de ‘Sociéte d’histoire naturelle’ op. Rozin was een Zweed en had les gekregen van Carolus Linnaeus jr. Beiden gaven les aan de centrale school te Brussel en stonden letterlijk aan de wieg van wat later de Plantentuin geworden is.

Linnaeus’ erfenis nog elke dag tastbaar aanwezig 

 

Initiatieven van andere botanische tuinen tijdens het Linnaeusjaar kan je vinden via de website van de Zweedse ambassade of via de officiële website over het Linnaeusjaar.

 

Na 300 jaar naamgeving zal het niet verwonderen dat hier en daar een wetenschapper zijn creativiteit op hol sloeg bij het ontdekken van een nieuwe plant- of diersoort. Wat te denken van Gammaracanthuskytodermogammarus loricatobaicalensis, Ia io, Abra cadabra, Gelae donut, Vampyroteuthis infernalis, Draculoides bramstokeri, Campsicnemius charliechaplini, Bufonaria borisbeckeri, Mozartella beethoveni, Panama canalia, anagrammen als Lobivia en Guamatela of palindromen als Orizabus subaziro en Xela alex?

Meer curiositeiten kan je vinden op http://home.earthlink.net/~misaak/taxonomy.html.

 

Le Jardin botanique national fête l’Année Linné, à l’occasion des 300 ans de la naissance du père de la botanique... et de la vie sexuelle des végétaux.

Exposition, jeu scientifique, jardins thématiques se conjuguent pour honorer le génie suédois.

Le 23 mai 1707 naissait Carolus Linnæus/Carl von Linné à Råshult (Suède). C’est pourquoi 2007 est baptisée "Année Linné" dans le monde scientifique.  Le naturaliste a bouleversé les connaissances en botanique de son époque : il a identifié une vie sexuelle chez les plantes, ce qui était révolutionnaire pour son époque puritaine.

 

Une oeuvre toujours d’actualité

Linné s’est attaché à la classification de la nature en général.  Dans un de ses célèbres ouvrages, "Systema Naturae" (1735), il divise la nature en trois grands groupes : les plantes, les animaux et les minéraux.  Il divise chaque groupe en ordres, eux-mêmes divisés en classes, en genres et en espèces. 

Toutefois, le plus grand héritage qu’il a laissé est la méthode scientifique moderne utilisée pour donner un nom aux espèces végétales. L’oeuvre de Linné est toujours d’actualité : chaque espèce nouvelle reçoit un nom, et ce nom suit encore les régles établies par Linné ! A ce jour environ, on  a identifié environ 250.000 espèces de plantes sauvages.  Chaque année, dans le monde, environ 3.000 espèces jusque-là inconnues reçoivent un nom scientifique.  

 

La clé de toutes les connaissances

Le nom scientifique est unique; il est la clé de toutes les connaissances liées à ce végétal.  Ce nom, toujours en latin, est donné selon des règles scientifiques très précises qui ont été publiées, le 1er mai 1753, dans le livre "Species Plantarum", l’ouvrage le plus important de Linné.  Depuis lors, les botanistes du monde entier appliquent ces règles. 

Le nom scientifique d’une espèce végétale se compose de deux parties : un nom de genre suivi d’une épithète spécifique.  Par exemple, la grande et petite pervenche s’appellent respectivement Vinca major et Vinca minor.  Linné laisse derrière lui des livres remplis de noms de plantes.   

Chaque année, le Jardin botanique national de Belgique attribue, lui aussi, un nom scientifique à différentes plantes. 

 

La révolution sexuelle

Linné classe le Règne végétal d’après la structure des organes de reproduction des plantes.  Il crée donc 24 classes basées notamment sur le nombre d’étamines des plantes, c’est-à-dire les organes mâles de reproduction qui contiennent le pollen.  Pour son époque, il est révolutionnaire que Linné ait compris et admis que les plantes aussi possédaient des organes sexuels. 

De nos jours, la classification du Règne végétal s’est affinée grâce à des méthodes de recherche plus sophistiqués, tels que le microscope électronique et les analyses d’ADN.  Ces moyens technologiques ont fortement ébranlé la classification initiale de Linné.  Maintenant, par exemple, des groupes de plantes tels que les papilionacées et les liliacées constituent des groupes indépendants.

 

Linné, inspirateur de Darwin

Linné a également été la source d’inspiration d’un autre génie des sciences naturelles : Charles Darwin.  Par exemple, le fait que Linné ait classé l’être humain Homo sapiens parmi les mammifères, dans le groupe des singes, et l’idée de la « lutte pour la vie », sous-jacente dans l’ouvrage de Linné "Politia Natura" sont à la base des théories les plus importantes de Darwin, comme la fameuse théorie de l’évolution.

Et pourtant, Linné était créationniste.  Sans grande modestie, il affirmait : « Dieu a créé le monde et Linné l’a ordonné ». 

Participez à l’invention d’un nom scientifique !

Les scientifiques des jardins botaniques et des universités découvrent constamment de nouvelles espèces dans la nature.  Ils les décrivent et leur attribuent un nom scientifique.  Voulez-vous, vous aussi, participer à la création d’un nom scientifique ? Durant cinq jours, du 23 au 28 mai, spécialement à l’occasion de l’anniversaire de Linné, le Jardin botanique national expose une espèce végétale totalement inconnue : soyez créatifs et déposez dans l’urne vos propositions pour ce nom scientifique.  Toutes les suggestions du public seront transmises au scientifique chargé de choisir le futur nom.

 

Linné au Jardin botanique National

 

 

 

Vous trouverez le détail des activités des jardins botaniques du monde entier présentées à l’occasion de l’Année Linné sur le site web de l’Ambassade de Suède, de même que sur le site officiel de l’Année Linné.

En 300 ans d’attribution de noms scientifiques, on ne peut qu’admirer la créativité de certains savants :

... ou des anagrammes comme Lobivia en Guamatela, ou encore des palindromes comme Orizabus subaziro en Xela alex qu’on peut lire dans les deux sens !

D’autres exemples sur le site http://home.earthlink.net/~misaak/taxonomy.html