Welk effect hebben de klimaatveranderingen op de plantengroei?

09/01/2007

Quels effets les changements climatiques ont-ils sur les végétaux?

Het is vandaag 9 januari 2007 en het KMI voorspelt 14° C, een ongewoon hoge wintertemperatuur.  Ook in New York brak men met 22° C alle records sinds men temperatuurmetingen uitvoert.  Ondertussen is het overduidelijk merkbaar dat de aarde aan een opwarming bezig is.  Zal dit enkel een effect hebben op de kostprijs van onze energiefactuur of onze skivakantie die in het water valt, of gaat de impact veel verder?

Hier in de Nationale Plantentuin staat de studie en de conservatie van planten centraal. Uiteraard volgt men hier, net zoals in andere botanische tuinen in de wereld, met verhoogde aandacht, de effecten van global warming in het algemeen en hun invloed op de plantenwereld.

Voorspeld wordt dat deze eeuw nog de gemiddelde temperatuur wereldwijd zal stijgen met 2 tot 4.5 graden, dat het zeeniveau een halve meter hoger komt te liggen, dat de intensiteit van klimaatfenomenen als El Niño en orkanen in intensiteit zullen toenemen, dat het poolijs smelt en men in Afrika en Azië extreme droogte zal kennen.

Op lokaal vlak betekent dit dat hier bij ons minder vorst zal optreden, de lente steeds vroeger zal komen, de gemiddelde jaartemperatuur wat hoger zal liggen, maar ook dat de winters veel natter zullen zijn met overstromingen tot gevolg en de zomers veel warmer en droger met waterschaarste.

Dit merken we nu al, niet voor niks worden we overstelpt met vragen om onze winterbloeiende planten, veelal afkomstig uit Azië, te mogen fotograferen.  Het gaat hier om soorten die in tuinen aangeplant worden omdat ze de eigenschap hebben in deze periode van het jaar te bloeien. (winterkers, wintercyclaam, winterkamperfoelie, winterzoet, ze hebben hun naam niet gestolen) Akkoord, ze zijn dit jaar een ietsje vroeger, maar dit zichtbare effect op planten is klein bier vergeleken met de impact die de klimaatswijzigingen wereldwijd op wilde planten heeft. 

Hetgeen ons nog het meest zorgen baart is het effect op de biodiversiteit.

Tot slot nog enkele voorbeelden van planten die nu reeds bedreigd zijn door de klimaatswijziging:

De dubbele kokosnoot of coco de mer (Lodoicea maldivica) is een bijzondere palm waarvan de zaden de allergrootste zaden zijn in de plantenwereld (tot 30 kg).  De mens is al generaties lang gefascineerd door deze zaden, waardoor de zaden door souvenirjagers geroofd worden.  De plant komt enkel op de Seychellen voor, heeft 2 jaar nodig om te kiemen en minstens 25 jaar om vruchten voort te brengen. De eilandengroep wordt overspoeld door invasieve plantensoorten en door de klimaatswijziging komen bosbranden er als maar vaker voor.  Een cocktail van factoren die maakt dat dit één van de meest bedreigde planten te wereld is geworden.

De witte prairieorchidee (Platanthera leucophaea) komt enkel voor in de moerassen en veengebieden van de Amerikaanse staat Illinois. Daar merkt men de laatste jaren een sterke daling van de neerslag waardoor deze gebieden langzaam droger worden.  Voor deze orchidee en andere familieleden ziet de toekomst er niet bepaald rooskleurig uit.

Zelfs de boshyacint (Hyacinthoides non-scripta), het prachtige bolgewas dat door zijn massale aanwezigheid onze bossen met blauwe voorjaarstapijten kleurt, ontsnapt niet aan de bedreigingen.  In Groot-Brittannië waar de helft van de populatie voorkomt worden de bolletjes massaal uit de bossen geroofd door bloembolverkopers, maar daarnaast spelen nog twee andere factoren een rol in het voortbestaan van deze soort.  Door de opwarming van het klimaat slaagt de Spaanse hyacint om ook buiten onze tuintjes te overleven en te hybridiseren met de wilde boshyacint met alle gevolgen van dien.  Daarnaast zorgen de zachte lentes ervoor dat soorten zoals fluitenkruid of paardenbloem, die normaalgezien pas beginnen groeien nadat de boshyacint zijn seizoen al achter de rug heeft, de concurrentiestrijd aangaan om open plekken in het bos te veroveren.

Meer info:

 

Ce 9 janvier 2007, l’IRM annonce 14° C.  New York vient également de se distinguer avec 22° C, la température la plus élevée à cette période depuis qu’elles sont enregistrées.  Depuis quelques temps, les indices convergent, attestant du réchauffement de la planète.  A part les répercussions sur les coûts énergétiques ou nos vacances en montagne, quelles conséquences importantes ces changements climatiques peuvent-ils avoir sur notre environnement ?

Les missions principales du Jardin botanique national de Belgique sont l’étude et la conservation des plantes. Par conséquent, les effets globaux du réchauffement climatique sont suivis ici avec une attention particulière, et en particulier leurs effets sur le règne végétal.

Des études scientifiques sérieuses annoncent que la température moyenne du globe va augmenter, durant ce siècle, de 2 à 4,5 degrés.  Le niveau de la mer va donc monter de 50 cm, les phénomènes météorologiques comme El Niño ou les ouragans vont se manifester avec une plus grande intensité, les glaces polaires vont continuer à fondre et certaines régions d’Afrique et d’Asie seront soumises à une sécheresse extrême.

Dans nos régions, le gel se fait déjà plus rare, le printemps commence plus tôt, les températures moyennes sont plus élevées ; on peut prévoir également des hivers plus humides avec, en conséquence, des risques d’inondations et des étés plus secs, avec au contraire une pénurie d’eau.

Aujourd’hui, beaucoup de gens sont interpellés par les nombreuses plantes qui sont en fleurs en plein hiver.  C’est une conséquence frappante des températures douces, mais cela ne revêt aucune importance par rapport aux effets des modifications climatiques sur les plantes sauvages, à l’échelle mondiale :

1) L’effet « température » : Les températures minimum et maximum d’une région sont des facteurs déterminants pour la répartition des plantes.  Par exemple, les palmiers ne supportent pas le gel car leur coeur (le méristème) gèlerait lui-même.  Les températures estivales, quant à elles, déterminent, au cercle polaire, jusqu’à quelle distance du pôle nord les arbres peuvent pousser.  Les arbres de nos régions, également, ont besoin de connaître une période de gel pour remplacer leurs anciennes feuilles par des nouveaux bourgeons et, facteur plus important, pour que leurs graines puissent germer.

2) L’effet « précipitations » : C’est la quantité des précipitations qui fait pencher la balance, en Afrique, pour développer soit une savane herbeuse, soit une savane arborée.

Mais la conséquence la plus importante est l’effet sur la biodiversité : 

Pour conclure, quelques exemples de plantes qui sont actuellement très menacées par les changements climatiques : 

 

Face à cette situation inquiétante, les jardins botaniques se sont constitués en réseau à l’échelle mondiale afin de protéger activement la biodiversité végétale : plus d’informations sur