Plantentuin Meise

 Onderzoek

2013 - Out of Africa: recente trans-oceanische dispersie van plantensoorten naar Madagaskar | Français


CongoZo’n 160 miljoen jaar geleden brak Madagaskar af van het oude supercontinent Gondwana. Later braken ook Antarctica en Indië af van Madagaskar waardoor het eiland reeds 80 miljoen jaar geïsoleerd ligt in de Indische Oceaan. Deze lange scheiding maakt het volstrekt onmogelijk dat bloemplanten op Madagaskar aanwezig waren voor het zich losmaakte (bloemplanten ontstonden immers veel recenter). Ondanks deze lange isolatie is Madagaskar de thuisbasis van meer dan 12.000 plantensoorten, waardoor het één van de meest diverse flora’s op de planeet heeft. Daarenboven zijn de meeste soorten endemisch, dat wil zeggen dat ze enkel op Madagaskar voorkomen. Deze studie stelt de vraag waar al die unieke Madagaskische plantensoorten vandaan komen.

We voerden een moleculaire studie uit van het pantropische genus Ixora dat met zo’n 530 soorten één van de grootste genera is van de Rubiaceae of koffiefamilie. Er komen veertig Ixora-soorten voor in continentaal Afrika; veertig andere zijn endemisch in Madagaskar. Onze studie toonde aan dat de Madagaskische Ixora-soorten behoren tot twee lijnen van verschillende leeftijden. Er heeft minstens één langeafstandsverspreiding plaatsgevonden vanuit Oost-Afrika over het Kanaal van Mozambique naar Madagaskar. Dit gebeurde ongeveer acht miljoen jaar geleden. Eenmaal aangekomen in Madagaskar, begon Ixora aan de kolonisatie van het grote eiland en paste zich aan aan verschillende ecologische omstandigheden. Dit resulteerde in een snelle radiatie van het genus. De Madagaskische Ixora-soorten zijn dus recente endemische soorten, die in situ evolueerden na trans-oceanische dispersie.

De twee afzonderlijke lijnen van Madagaskische Ixora’s vertonen gelijkaardige morfologische innovaties, uniek binnen het genus. Dit suggereert dat de ontwikkeling van de twee groepen gebeurde onder druk van dezelfde factoren. In vergelijking met continentaal Afrika, heeft het genus in Madagaskar een zeldzame differentiatie ondergaan. Er is een trend tot afname van het aantal bloemen per bloeiwijze van enkele honderden bloemen tot enkele of zelfs één enkele bloem. Bovendien is de bloemgrootte spectaculair variabel, met kroonbuizen die in lengte verschillen van 0,4 tot 23 cm.

Na aankomst in Madagaskar is Ixora gediversifieerd in veertig soorten met unieke morfologische kenmerken, en dit alles in een periode van minder dan acht miljoen jaar. Hoe is deze snelle radiatie te verklaren? Klimatologische schommelingen zijn één van de belangrijkste sturende krachten van snelle radiatie, en deze zijn aangetoond voor het Plio- en Pleistoceen. Als het klimaat droger wordt, verkleint de oppervlakte ingenomen door tropische bossen, die dan geïsoleerd worden in een droger landschap. Eenmaal geïsoleerd, kunnen populaties van eenzelfde soort verschillende kenmerken ontwikkelen en uitgroeien tot verschillende soorten. Bestuivers zijn ook een drijvende kracht voor radiatie. Het lengteverschil in de bloemen van de Madagaskische Ixora’s heeft ongetwijfeld geleid tot verhoogde bestuiverspecificiteit. Hierdoor werden opnieuw populaties geïsoleerd, zij het dan niet geografisch, waardoor ze evolueerden tot verschillende soorten.




Een overzicht van onze activiteiten in Afrika:

  1. Kennis over Afrikaanse planten en paddenstoelen bewaren.
  2. Kennis over Afrikaanse planten en paddenstoelen delen.
  3. Afrikaanse planten en paddenstoelen onderzoeken.
  4. Samenwerken met Afrikaanse botanische tuinen en onderzoekers
Het logo van Plantentuin Meise Even voorstellen | Opdracht | Geschiedenis | Vacatures | Vrijwilligers | PartnersSteun ons | Contact | © 2017 Plantentuin Meise Facebook Twitter Youtube Flickr Newsletter Issuu Scribd